ال‌نینو (El Niño) یکی از الگوهای مهم نوسانات اقلیمی است که می‌تواند در برخی مناطق جهان موجب تغییر در الگوی بارش، دما، خشکسالی، بارندگی‌های شدید و سایر شرایط جوی شود. شدت و نوع این پیامدها در مناطق مختلف یکسان نیست و بنابراین برنامه‌ریزی برای مقابله با آثار احتمالی آن باید متناسب با شرایط اقلیمی و جغرافیایی هر منطقه انجام شود.
در بخش دامپروری، هدف اصلی از اقدامات پیشگیرانه، جلوگیری از بروز خسارت، حفظ سلامت دام و طیور، تأمین آب و خوراک، استمرار تولید و کاهش آسیب‌پذیری واحدهای تولیدی در برابر شرایط نامساعد جوی است. از این رو، بهره‌برداران لازم است پیش از وقوع شرایط نامساعد، نسبت به بررسی وضعیت واحد تولیدی، آماده‌سازی امکانات مورد نیاز و استفاده از ابزارهای مدیریت ریسک اقدام کنند.
۱. توصیه‌های مدیریتی در واحدهای پرورش دام
شرایط نامناسب جوی، به‌ویژه تغییرات شدید دما، بارندگی، رطوبت، باد و احتمال وقوع سیلاب، می‌تواند بر سلامت و عملکرد دام‌ها اثرگذار باشد. مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه در واحدهای دامداری عبارت‌اند از:
تأمین و ذخیره کافی خوراک:
بهره‌برداران باید پیش از آغاز دوره‌های احتمالی نامساعد جوی، ذخیره کافی علوفه، خوراک دام و نهاده‌های مورد نیاز را پیش‌بینی کنند. نگهداری خوراک در محل خشک، مسقف و دور از رطوبت، از کاهش کیفیت و ضایعات آن جلوگیری می‌کند.
تأمین آب سالم و بهداشتی:
دسترسی مستمر به آب سالم اهمیت زیادی دارد. لازم است مخازن ذخیره آب، خطوط انتقال، آبشخورها و تجهیزات مربوطه بررسی و در صورت نیاز تعمیر شوند تا در شرایط بارندگی، سرما یا اختلال در تأمین آب، وقفه‌ای در دسترسی دام‌ها ایجاد نشود.
آماده‌سازی و عایق‌بندی جایگاه دام:
سقف، دیوارها، درها و پنجره‌های جایگاه باید از نظر نفوذ باران، باد و رطوبت بررسی شوند. در عین حال، عایق‌بندی نباید موجب حذف تهویه مناسب شود؛ زیرا تجمع رطوبت و گازهای نامطلوب در محیط جایگاه می‌تواند سلامت دام را تحت تأثیر قرار دهد.
آمادگی برای زایش:
دام‌های آبستن و مولد، به‌ویژه در شرایط نامساعد جوی، نیازمند مراقبت بیشتری هستند. آماده‌سازی محل مناسب، خشک و نسبتاً گرم برای زایش و نگهداری دام و نوزاد، می‌تواند خطر بروز مشکلات ناشی از سرما و رطوبت را کاهش دهد.
توجه به تغذیه دام‌های آبستن و مولد:
جیره غذایی متناسب با شرایط دام، مرحله آبستنی و وضعیت تولید باید مورد توجه قرار گیرد. هرگونه تغییر در جیره غذایی نیز بهتر است به‌صورت تدریجی و با نظر کارشناس تغذیه انجام شود.
پایش مستمر سلامت و بیماری‌ها:
تغییرات آب‌وهوایی و افزایش رطوبت می‌تواند شرایط محیطی مناسبی برای برخی بیماری‌ها ایجاد کند. مشاهده روزانه دام‌ها، جداسازی دام بیمار، رعایت بهداشت جایگاه و انجام واکسیناسیون و اقدامات پیشگیرانه مطابق برنامه دامپزشکی، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
بیمه دام و واحد تولیدی:
بهره‌برداران باید نسبت به بیمه دام‌های مشمول و تحت پوشش قرار دادن سرمایه دامی خود از طریق طرح‌های بیمه‌ای موجود اقدام کنند. بیمه می‌تواند به‌عنوان یکی از ابزارهای مدیریت ریسک، در جبران بخشی از خسارت‌های تحت پوشش ناشی از حوادث و شرایط پیش‌بینی‌نشده نقش داشته باشد. شرایط، تعهدات و مهلت‌های بیمه‌ای باید پیش از وقوع خسارت بررسی و رعایت شود.
پرهیز از استقرار یا تردد دام در مناطق پرخطر:
در صورت احتمال بارندگی شدید، آب‌گرفتگی یا سیلاب، باید از انتقال دام به مناطق مستعد سیلاب و مسیرهای آبراهه‌ای خودداری شود و مسیرهای خروج اضطراری و محل امن برای انتقال دام از قبل مشخص باشد.
۲. توصیه‌های مدیریتی در واحدهای پرورش طیور
طیور به تغییرات دما، رطوبت و کیفیت هوای سالن حساس هستند. بنابراین مدیریت شرایط محیطی سالن در دوره‌های نامساعد جوی از اهمیت بالایی برخوردار است.
کنترل دما، رطوبت و تهویه:
دمای سالن باید متناسب با سن و نوع پرنده تنظیم شود. تهویه مناسب برای تأمین اکسیژن و کاهش رطوبت ضروری است، اما در زمان هوای سرد باید از ورود مستقیم جریان هوای سرد به داخل سالن جلوگیری شود.
بررسی سیستم‌های گرمایشی و برق اضطراری:
پیش از شروع فصل سرد یا دوره‌های احتمال بروز شرایط نامساعد، سیستم‌های گرمایشی، مشعل‌ها، تجهیزات تهویه، ژنراتور و سایر تجهیزات اضطراری باید بررسی و آماده به کار باشند. ذخیره سوخت کافی نیز باید در برنامه مدیریت واحد قرار گیرد.
ذخیره خوراک و آب:
قطع یا اختلال در حمل‌ونقل می‌تواند دسترسی به نهاده‌ها را دشوار کند. بنابراین پیش‌بینی ذخیره مناسب خوراک و اطمینان از عملکرد سیستم آب‌رسانی، از اقدامات ضروری مدیریت واحد است.
