به گزارش روز یکشنبه سینا خبر شلغم از جمله سبزیجات ریشه ای است که سابقه مصرف آن در رژیم غذایی ایرانیان به سالها پیش بازمیگردد، افزون بر ارزش تغذیه ای، شلغم در متون معتبر طب سنتی ایرانی به عنوان مادهای با کارکرد دارویی مورد توجه حکمای بزرگ قرار گرفته است.
مزاج و ماهیت شلغم در طب سنتی
بر اساس اصول طب سنتی ایرانی، شناخت مزاج مواد غذایی نقش اساسی در تعیین اثرات آنها بر بدن دارد. شلغم در اغلب منابع کلاسیک، دارای مزاج گرم و تر معرفی شده است. شلغم در صورت مصرف صحیح، موجب تولید خون صالح و افزایش رطوبت معتدل در بدن میشود. این ویژگی شلغم را به گزینهای مناسب برای افراد با مزاج سرد و خشک تبدیل میکند، هرچند برای افراد گرممزاج مصرف متعادل و همراه با مصلحات توصیه شده است.
مرور متون اصلی طب سنتی نشان میدهد که شلغم تنها بهعنوان یک خوراک روزمره مطرح نبوده، بلکه در زمره مواد غذایی با کارکرد درمانی قرار داشته است. رازی در الحاوی به خاصیت نرمکنندگی و تقویتکنندگی شلغم اشاره میکند و عقیلی خراسانی در مخزن الادویه آن را مفید برای سینه و ریه میداند. این هم سویی دیدگاهها در میان حکمای مختلف، نشان دهنده جایگاه تثبیت شده شلغم در نظام درمانی سنتی ایران است.
خواص شلغم برای دستگاه تنفسی
یکی از برجسته ترین کاربردهای شلغم در طب سنتی، تأثیر آن بر سلامت دستگاه تنفسی است. شلغم به دلیل طبیعت گرم و تر، در کاهش خشکی مجاری تنفسی، تسکین سرفه و بهبود علائم سرماخوردگی مؤثر دانسته شده است. مصرف شلغم پخته یا آب شلغم، به ویژه در فصول سرد سال، برای نرم کردن سینه و کمک به دفع اخلاط غلیظ توصیه شده است. ترکیب شلغم با عسل طبیعی از جمله نسخههای رایج برای کاهش سرفههای مزمن و تقویت ریهها عنوان شده است.
تأثیر شلغم بر عملکرد دستگاه گوارش
از منظر طب سنتی، شلغم غذایی مغذی و به نسبت دیرهضم محسوب میشود که پخت مناسب آن نقش مهمی در افزایش قابلیت هضم دارد. شلغم پخته میتواند به تقویت معده و روده کمک کرده و در بهبود یبوستهای ناشی از سردی مزاج مؤثر باشد. با این حال، حکماً برای پیشگیری از عوارضی همچون نفخ و سنگینی، مصرف شلغم همراه با مصلحاتی نظیر زیره، نعناع یا آویشن را توصیه کردهاند و این توصیهها نشاندهنده نگاه دقیق طب سنتی به تعامل مواد غذایی با سیستم گوارشی است.
نقش شلغم در تقویت قوای عمومی و سیستم ایمنی
در متون طب سنتی، شلغم بهعنوان مادهای مقوی و نیروبخش معرفی شده است. تولید خون صالح، افزایش بنیه بدنی و کمک به بازیابی توان از دسترفته در دوران نقاهت، از جمله خواصی است که به شلغم نسبت داده میشود. به همین دلیل مصرف آن برای سالمندان، افراد دچار ضعف عمومی و کسانی که از بیماریهای طولانی مدت رنج بردهاند، توصیه شده است. این دیدگاه سنتی با یافته های جدید درباره وجود ترکیبات آنتی اکسیدانی و ویتامینهای مؤثر در شلغم، همخوانی قابل توجهی دارد.
شلغم و دردهای مفصلی از دیدگاه طب سنتی
طب سنتی ایرانی بسیاری از دردهای مفصلی و عضلانی را ناشی از غلبه سردی و رطوبت در بدن میداند. در این چارچوب، شلغم بهعنوان مادهای با خاصیت گرم کننده میتواند در کاهش این نوع دردها مؤثر باشد. بعضی منابع به استفاده خوراکی شلغم یا ضماد آن برای تسکین دردهای مزمن اشاره کردهاند، هرچند تأکید شده است که این روشها باید در کنار اصلاح سبک زندگی و تغذیه انجام شود.
مصلحات و شیوه مصرف توصیه شده
در طب سنتی، مصرف صحیح مواد غذایی همواره همراه با مصلحات توصیه میشود. مصلحات شلغم شامل زیره، زنجبیل، نعناع و سرکه طبیعی است که میتواند عوارض احتمالی آن را کاهش دهد؛ همچنین توصیه شده است شلغم بهصورت پخته، بخارپز یا در قالب سوپ مصرف شود، زیرا مصرف خام آن میتواند موجب نفخ و اختلال در هضم شود.
موارد احتیاط و محدودیتها
با وجود فواید متعدد، مصرف بیرویه شلغم برای همه افراد مناسب نیست. حکمای طب سنتی هشدار دادهاند که افراد با مزاج بسیار گرم یا کسانی که دچار غلبه صفرا هستند، باید در مصرف شلغم احتیاط کنند. همچنین در صورت وجود بیماریهای خاص، مشورت با متخصص طب سنتی ضروری است.
با این وجود، شلغم جایگاهی فراتر از یک ماده غذایی ساده دارد و بهعنوان یک غذای دارویی با اثرات متنوع بر دستگاه تنفسی، گوارشی و قوای عمومی بدن شناخته شده است. بهرهگیری آگاهانه از این ماده غذایی، در چارچوب اصول مزاجشناسی و با رعایت اعتدال، میتواند به ارتقای سلامت عمومی کمک کند.
